แนวทางการเปิดเผยข้อมูลเปิดภาครัฐ (Open Government Data)

ข้อมูลเปิดภาครัฐ (Open Government Data) คือข้อมูลที่หน่วยงานเปิดเผยในรูปแบบที่ประชาชน ภาคธุรกิจ และหน่วยงานอื่นสามารถเข้าถึง นำไปใช้ และใช้ซ้ำได้โดยเสรีหรือภายใต้เงื่อนไขที่ชัดเจน โดยข้อมูลนั้นต้องไม่ละเมิดสิทธิส่วนบุคคล ความมั่นคงของรัฐ และความลับทางการราชการ

การเปิดเผยข้อมูลอย่างมีคุณภาพช่วยเพิ่มความโปร่งใส สนับสนุนการวิจัย นวัตกรรม และการตรวจสอบการทำงานของภาครัฐ แต่ต้องผ่านกระบวนการคัดเลือก จำแนกชั้นความลับ และจัดเตรียมข้อมูลให้พร้อมใช้ ไม่ใช่การนำไฟล์ภายในมาวางบนเว็บโดยตรง

หลักการข้อมูลเปิดที่ดี

• เปิดโดยปริยายเมื่อข้อมูลไม่มีเหตุยกเว้นตามกฎหมาย (Open by default ตามนโยบายรัฐบาลเปิด)
• ใช้รูปแบบไฟล์ที่เครื่องอ่านได้ (Machine-readable) เช่น CSV, JSON, XML ไม่ยึดติดเฉพาะ PDF
• มีคำอธิบายข้อมูล วันที่ปรับปรุง และช่องทางติดต่อเจ้าของข้อมูล
• ระบุสัญญาอนุญาตให้ใช้ข้อมูล (License) ให้ชัดเจน
• ไม่เปิดเผยข้อมูลส่วนบุคคลหรือข้อมูลที่สามารถระบุตัวบุคคลย้อนกลับได้โดยง่าย

ขั้นตอนปฏิบัติก่อนเผยแพร่

1. คัดเลือก (Identify) — พิจารณาชุดข้อมูลที่มีคุณค่าต่อสาธารณะจากบัญชีข้อมูล
2. จำแนกชั้นความลับ (Classify) — คัดข้อมูลที่ต้องปกปิด ปกปิดบางส่วน หรือทำให้เป็นข้อมูลนิรนาม
3. จัดเตรียม (Prepare) — ตรวจสอบคุณภาพ แปลงรูปแบบ จัดทำ Metadata และกำหนดรอบการอัปเดต
4. เผยแพร่ (Publish) — นำขึ้นเว็บไซต์หน่วยงานและ/หรือศูนย์กลางข้อมูลเปิดภาครัฐ data.go.th
5. ส่งเสริมการใช้ซ้ำ (Reuse) — รับฟังผู้ใช้ แก้ไขข้อผิดพลาด และรายงานประโยชน์ที่เกิดขึ้น

ระดับความเปิดของข้อมูล

แนวคิด 5-star Open Data ของ Tim Berners-Lee แนะนำให้พัฒนาจากไฟล์บนเว็บ (1 ดาว) สู่ข้อมูลที่มีโครงสร้าง (3 ดาว) และข้อมูลที่เชื่อมโยงได้ (5 ดาว) หน่วยงานควรตั้งเป้าอย่างน้อยให้ข้อมูลอยู่ในรูปแบบตารางที่เปิดและมีคำอธิบายครบก่อนขยายสู่ Linked Data