บริหารความเสี่ยงจากการใช้งาน AI: 6 ด้านที่ต้องประเมินก่อนนำไปใช้

ข่าวประชาสัมพันธ์ วันที่เผยแพร่: 28 ส.ค. 2569 09:00 น. ผู้เผยแพร่: ผู้ดูแลระบบ เข้าชม: 20 ครั้ง
บริหารความเสี่ยงจากการใช้งาน AI: 6 ด้านที่ต้องประเมินก่อนนำไปใช้
สรุปความเสี่ยงหลักของการใช้ปัญญาประดิษฐ์ในงานภาครัฐ ได้แก่ อคติ ข้อมูลส่วนบุคคล ข้อมูลคลาดเคลื่อน ความมั่นคงปลอดภัย การพึ่งพาอัตโนมัติ และความไม่โปร่งใส พร้อมแนวทางประเมินก่อนอนุมัติใช้งาน

การนำ AI มาใช้โดยไม่ประเมินความเสี่ยงเท่ากับการนำเครื่องมือที่อธิบายผลลัพธ์ได้ไม่ครบถ้วนไปตัดสินใจแทนหน่วยงาน ความเสี่ยงไม่ได้มีเพียงด้านเทคนิค แต่รวมถึงสิทธิของประชาชน ความเป็นธรรม ความมั่นคงปลอดภัยของข้อมูล และความน่าเชื่อถือของราชการ

แนวทางนี้ประยุกต์จาก NIST AI Risk Management Framework หลักการ OECD และข้อกำหนดด้านข้อมูลส่วนบุคคลของไทย เพื่อให้เจ้าของระบบและผู้บริหารใช้ชุดคำถามเดียวกันก่อนอนุมัติกรณีใช้ AI

เจ้าหน้าที่ประเมินความเสี่ยงของระบบปัญญาประดิษฐ์
การประเมินความเสี่ยง AI ควรทำก่อนจัดซื้อ ก่อนทดลองใช้ และก่อนขยายผลสู่การให้บริการจริง

เมื่อใดที่ถือว่าเป็นความเสี่ยงสูง

กรณีใช้ที่กระทบสิทธิ การเข้าถึงบริการสาธารณะ การคัดกรองบุคคล หรือใช้ข้อมูลอ่อนไหว ต้องประเมินละเอียดกว่าการใช้ช่วยร่างบันทึกภายใน หากลดความเสี่ยงไม่ได้จนอยู่ในระดับที่ยอมรับได้ ไม่ควรนำไปใช้กับประชาชน

Infographic 6 ความเสี่ยงที่ต้องประเมินก่อนใช้ AI
Infographic: 6 ด้านความเสี่ยงที่หน่วยงานควรประเมินก่อนนำปัญญาประดิษฐ์ไปใช้

6 ด้านที่ต้องประเมิน

  1. อคติของผลลัพธ์ (Bias) — ข้อมูลฝึกไม่สมดุลหรือคำสั่งไม่รอบด้านอาจทำให้ระบบปฏิบัติต่อกลุ่มบุคคลไม่เท่าเทียม
  2. ข้อมูลส่วนบุคคลรั่วไหล — การป้อนชื่อ เลขบัตร เวชระเบียน หรือเอกสารชั้นความลับเข้าเครื่องมือภายนอกอาจเป็นการเปิดเผยข้อมูลโดยไม่ชอบด้วยกฎหมาย
  3. ข้อมูลคลาดเคลื่อน (Hallucination) — ระบบอาจให้คำตอบที่ฟังดูเป็นทางการแต่ผิดข้อเท็จจริง กฎหมาย หรือตัวเลข
  4. ความมั่นคงปลอดภัย — โมเดล ส่วนต่อประสาน และปลั๊กอินอาจถูกโจมตี ถูกขโมยคำสั่งระบบ หรือถูกใช้ในทางที่ผิด
  5. พึ่งพาอัตโนมัติเกินไป — เจ้าหน้าที่เชื่อผลลัพธ์โดยไม่ตรวจสอบ ทำให้ข้อผิดพลาดกลายเป็นคำสั่งราชการ
  6. ความไม่โปร่งใส — หากอธิบายไม่ได้ว่าเหตุใดระบบให้คำตอบนั้น ประชาชนจะอุทธรณ์และหน่วยงานจะตรวจสอบย้อนหลังได้ยาก

มาตรการลดความเสี่ยงที่ใช้ได้ทันที

  • จัดระดับความเสี่ยงของแต่ละกรณีใช้เป็น ต่ำ กลาง สูง และกำหนดผู้มีอำนาจอนุมัติตามระดับ
  • ห้ามป้อนข้อมูลส่วนบุคคลและเอกสารชั้นความลับเข้าเครื่องมือ AI สาธารณะ
  • กำหนดให้มีมนุษย์ตรวจสอบผลลัพธ์ก่อนเผยแพร่หรือนำไปใช้ตัดสินใจที่มีผลต่อบุคคล
  • ทดสอบอคติและความถูกต้องด้วยชุดข้อมูลตัวอย่างก่อนขยายการใช้งาน
  • มีแผนระงับการใช้ระบบเมื่อพบเหตุละเมิดข้อมูลหรือผลลัพธ์ที่เป็นอันตราย

หน้าที่ของเจ้าของระบบ

เจ้าของระบบ AI ต้องบันทึกผลการประเมินความเสี่ยง มาตรการควบคุม และรอบทบทวน แล้วนำเสนอต่อคณะกรรมการธรรมาภิบาลข้อมูลหรือผู้บริหารที่ได้รับมอบหมาย การมีเครื่องมือโดยไม่มีผู้รับผิดชอบถือว่ายังไม่ผ่านเกณฑ์การกำกับดูแล

แชร์บทความนี้

บทความที่เกี่ยวข้อง

6 ขั้นตอนเตรียมหน่วยงานให้พร้อมสู่ยุคหลังควอนตัม
ข่าวประชาสัมพันธ์ • 8 ก.ย. 2569

6 ขั้นตอนเตรียมหน่วยงานให้พร้อมสู่ยุคหลังควอนตัม

คู่มือ 6 ขั้นตอนสำหรับหน่วยงานในการนำแนวทาง Post-Quantum Readiness ไปใช้ ตั้งแต่กำหนดผู้รับผิดชอบ สร้างความตระหนัก สำรวจสินทรัพย์เข้ารหัส ประเมินความเสี่ยง ทดลอง Hybrid/PQC ไปจนถึงการติดตามตามเป้าหมาย Quantum-Ready 2030

อ่านต่อ
แนวทางเตรียมความพร้อมยุคควอนตัม: 5 ประเด็นที่หน่วยงานต้องเข้าใจ
ข่าวประชาสัมพันธ์ • 5 ก.ย. 2569

แนวทางเตรียมความพร้อมยุคควอนตัม: 5 ประเด็นที่หน่วยงานต้องเข้าใจ

ศูนย์ธรรมาภิบาลข้อมูลสรุปแนวทางการปฏิบัติการเตรียมความพร้อมสำหรับยุคควอนตัม (Guidelines for Post-Quantum Readiness) ของ สกมช. เป็น 5 ประเด็น ได้แก่ ภัย Harvest Now Decrypt Later ข้อมูลอายุยืนยาว มาตรฐาน PQC ความคล่องตัวในการเปลี่ยนรหัส และผู้รับผิดชอบด้านข้อมูล

อ่านต่อ
6 ขั้นตอนนำซีโร่ทรัสต์ไปใช้จริงในงานราชการ
ข่าวประชาสัมพันธ์ • 4 ก.ย. 2569

6 ขั้นตอนนำซีโร่ทรัสต์ไปใช้จริงในงานราชการ

คู่มือ 6 ขั้นตอนสำหรับหน่วยงานในการนำแนวปฏิบัติซีโร่ทรัสต์ไปใช้ ตั้งแต่สำรวจสินทรัพย์ ยืนยันตัวตน ตรวจอุปกรณ์ ให้สิทธิ์เท่าที่จำเป็น แบ่งส่วนเครือข่าย ไปจนถึงการเฝ้าระวังต่อเนื่อง โดยยึดหลักสมมติว่าอาจถูกเจาะระบบแล้ว

อ่านต่อ