กรอบกำกับดูแลปัญญาประดิษฐ์ภาครัฐ: 5 องค์ประกอบที่หน่วยงานต้องมี

ข่าวประชาสัมพันธ์ วันที่เผยแพร่: 21 ส.ค. 2569 09:00 น. ผู้เผยแพร่: ผู้ดูแลระบบ เข้าชม: 33 ครั้ง
กรอบกำกับดูแลปัญญาประดิษฐ์ภาครัฐ: 5 องค์ประกอบที่หน่วยงานต้องมี
หน่วยงานเผยแพร่กรอบกำกับดูแลการใช้งานปัญญาประดิษฐ์ในงานราชการ ครอบคลุมนโยบาย บทบาท ข้อมูล ความเสี่ยง และความรับผิด เพื่อให้ AI เป็นเครื่องมือที่ตรวจสอบได้ ไม่ใช่ผู้ตัดสินใจแทนเจ้าหน้าที่

ปัญญาประดิษฐ์ (AI) ถูกนำมาใช้ในงานภาครัฐมากขึ้น ทั้งการร่างเอกสาร การวิเคราะห์ข้อมูล และการให้บริการประชาชน หากไม่มีกรอบกำกับดูแล หน่วยงานจะไม่สามารถตอบได้ว่าใครเป็นผู้รับผิดชอบเมื่อผลลัพธ์ผิดพลาด ข้อมูลส่วนบุคคลรั่วไหล หรือเกิดอคติต่อกลุ่มบุคคล

ศูนย์ธรรมาภิบาลข้อมูลจึงเผยแพร่กรอบกำกับดูแล AI ระดับหน่วยงาน ให้สอดคล้องกับธรรมาภิบาลข้อมูล พ.ร.บ. คุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล พ.ศ. 2562 และหลักการ AI ที่น่าเชื่อถือของ OECD โดยยึดหลักว่า AI เป็นเครื่องมือช่วยปฏิบัติงาน ไม่ใช่ผู้มีอำนาจตัดสินใจแทนเจ้าหน้าที่

เจ้าหน้าที่ภาครัฐกำกับการใช้งานปัญญาประดิษฐ์ด้วยเกราะคุ้มครอง
การกำกับดูแล AI ต้องกำหนดนโยบาย บทบาท ข้อมูล ความเสี่ยง และผู้รับผิดชอบก่อนเริ่มใช้งาน

ทำไมหน่วยงานต้องกำกับดูแล AI

ระบบ AI เรียนรู้จากข้อมูลและอาจให้ผลลัพธ์ที่ไม่คงที่ หากนำไปใช้กับสิทธิของประชาชน การจัดสรรบริการ หรือการเผยแพร่ข้อมูลราชการโดยไม่มีผู้ตรวจสอบ หน่วยงานมีความเสี่ยงทั้งด้านกฎหมาย ความน่าเชื่อถือ และความมั่นคงปลอดภัยของข้อมูล

Infographic 5 องค์ประกอบกำกับดูแล AI ภาครัฐ
Infographic: 5 องค์ประกอบที่หน่วยงานควรจัดให้มีก่อนนำปัญญาประดิษฐ์ไปใช้ในงานราชการ

5 องค์ประกอบของกรอบกำกับดูแล

  1. นโยบายและขอบเขตการใช้ — กำหนดงานที่อนุญาต งานที่ห้าม และกรณีที่ต้องขออนุมัติ เช่น การใช้ AI วิเคราะห์ข้อมูลส่วนบุคคล หรือให้คำตอบแก่ประชาชนโดยตรง
  2. บทบาทและความรับผิดชอบ — ระบุเจ้าของระบบ (System Owner) ผู้ใช้งาน ผู้ตรวจสอบผลลัพธ์ และผู้มีอำนาจอนุมัติให้ชัดเจนในตารางความรับผิดชอบ
  3. ข้อมูลที่ใช้ฝึกและประมวลผล — ควบคุมแหล่งข้อมูล คุณภาพ ชั้นความลับ และห้ามป้อนข้อมูลส่วนบุคคลหรือความลับทางราชการเข้าเครื่องมือภายนอกโดยไม่มีฐานทางกฎหมาย
  4. การประเมินความเสี่ยง — จัดระดับความเสี่ยงของแต่ละกรณีใช้ (Use Case) ก่อนใช้งาน และกำหนดมาตรการลดผลกระทบ
  5. ความรับผิดและการตรวจสอบ — บันทึกการใช้งาน ให้มนุษย์ทบทวนผลลัพธ์ที่มีนัยสำคัญ และมีช่องทางร้องเรียนเมื่อเกิดความเสียหาย

แนวทางเริ่มต้นสำหรับหน่วยงาน

  • จัดทำบัญชีกรณีใช้ AI ของหน่วยงาน ระบุเครื่องมือ วัตถุประสงค์ และเจ้าของระบบ
  • ห้ามใช้ AI ตัดสินใจแทนเจ้าหน้าที่ในเรื่องที่มีผลต่อสิทธิของประชาชนโดยไม่มีมนุษย์ตรวจสอบ
  • กำหนดว่าข้อมูลชั้นใดห้ามป้อนเข้าเครื่องมือ AI ที่อยู่นอกหน่วยงาน
  • รายงานผลการใช้ AI ต่อคณะกรรมการธรรมาภิบาลข้อมูลอย่างน้อยปีละ 1 ครั้ง

ความสัมพันธ์กับธรรมาภิบาลข้อมูล

AI ทำงานได้ดีหรือก่อโทษขึ้นอยู่กับข้อมูลที่ป้อนเข้าไป กรอบธรรมาภิบาลข้อมูลด้านคุณภาพ ชั้นความลับ และเจ้าของข้อมูล จึงเป็นพื้นฐานของการกำกับดูแล AI หากข้อมูลผิดหรือมีอคติ ผลลัพธ์ของระบบจะผิดและมีอคติตามไปด้วย

แชร์บทความนี้

บทความที่เกี่ยวข้อง

6 ขั้นตอนเตรียมหน่วยงานให้พร้อมสู่ยุคหลังควอนตัม
ข่าวประชาสัมพันธ์ • 8 ก.ย. 2569

6 ขั้นตอนเตรียมหน่วยงานให้พร้อมสู่ยุคหลังควอนตัม

คู่มือ 6 ขั้นตอนสำหรับหน่วยงานในการนำแนวทาง Post-Quantum Readiness ไปใช้ ตั้งแต่กำหนดผู้รับผิดชอบ สร้างความตระหนัก สำรวจสินทรัพย์เข้ารหัส ประเมินความเสี่ยง ทดลอง Hybrid/PQC ไปจนถึงการติดตามตามเป้าหมาย Quantum-Ready 2030

อ่านต่อ
แนวทางเตรียมความพร้อมยุคควอนตัม: 5 ประเด็นที่หน่วยงานต้องเข้าใจ
ข่าวประชาสัมพันธ์ • 5 ก.ย. 2569

แนวทางเตรียมความพร้อมยุคควอนตัม: 5 ประเด็นที่หน่วยงานต้องเข้าใจ

ศูนย์ธรรมาภิบาลข้อมูลสรุปแนวทางการปฏิบัติการเตรียมความพร้อมสำหรับยุคควอนตัม (Guidelines for Post-Quantum Readiness) ของ สกมช. เป็น 5 ประเด็น ได้แก่ ภัย Harvest Now Decrypt Later ข้อมูลอายุยืนยาว มาตรฐาน PQC ความคล่องตัวในการเปลี่ยนรหัส และผู้รับผิดชอบด้านข้อมูล

อ่านต่อ
6 ขั้นตอนนำซีโร่ทรัสต์ไปใช้จริงในงานราชการ
ข่าวประชาสัมพันธ์ • 4 ก.ย. 2569

6 ขั้นตอนนำซีโร่ทรัสต์ไปใช้จริงในงานราชการ

คู่มือ 6 ขั้นตอนสำหรับหน่วยงานในการนำแนวปฏิบัติซีโร่ทรัสต์ไปใช้ ตั้งแต่สำรวจสินทรัพย์ ยืนยันตัวตน ตรวจอุปกรณ์ ให้สิทธิ์เท่าที่จำเป็น แบ่งส่วนเครือข่าย ไปจนถึงการเฝ้าระวังต่อเนื่อง โดยยึดหลักสมมติว่าอาจถูกเจาะระบบแล้ว

อ่านต่อ