แนวปฏิบัติการใช้ AI ในงานราชการ: มนุษย์ต้องตรวจสอบผลลัพธ์เสมอ

ข่าวประชาสัมพันธ์ วันที่เผยแพร่: 2 ก.ย. 2569 09:00 น. ผู้เผยแพร่: ผู้ดูแลระบบ เข้าชม: 64 ครั้ง
แนวปฏิบัติการใช้ AI ในงานราชการ: มนุษย์ต้องตรวจสอบผลลัพธ์เสมอ
คู่มือ 5 ขั้นตอนสำหรับเจ้าหน้าที่ในการใช้ปัญญาประดิษฐ์อย่างรับผิดชอบ ตั้งแต่จำแนกงาน ประเมินความเสี่ยง ห้ามป้อนข้อมูลลับ ตรวจผลลัพธ์โดยมนุษย์ ไปจนถึงการบันทึกและทบทวนการใช้งาน

เจ้าหน้าที่สามารถใช้ AI ช่วยร่างหนังสือ สรุปเอกสาร หรือตรวจรูปแบบภาษาได้ หากใช้โดยมีขอบเขตและมีผู้ตรวจสอบผลลัพธ์ ความเสี่ยงจะอยู่ในระดับที่บริหารได้ ปัญหาเกิดเมื่อนำคำตอบของระบบไปลงนาม เผยแพร่ หรือตัดสินใจเรื่องสิทธิของประชาชนโดยไม่ได้อ่านทบทวน

แนวปฏิบัตินี้จัดทำเป็น 5 ขั้นตอนสั้น ๆ ให้ใช้ร่วมกับกรอบกำกับดูแล AI และการประเมินความเสี่ยง เพื่อให้การใช้งานในงานประจำวันมีความรับผิดชอบ ตรวจสอบได้ และสอดคล้องกับ PDPA

เจ้าหน้าที่ตรวจสอบผลลัพธ์จากปัญญาประดิษฐ์ก่อนอนุมัติใช้งาน
มนุษย์ต้องเป็นผู้รับผิดชอบผลลัพธ์ที่นำไปใช้ในงานราชการ แม้เครื่องมือจะช่วยร่างหรือวิเคราะห์ให้

หลักที่ใช้ทุกครั้งก่อนกดส่งคำสั่ง

  • ถามตัวเองว่างานนี้มีผลต่อสิทธิ ข้อมูลส่วนบุคคล หรือการให้บริการประชาชนหรือไม่
  • อย่าใส่ข้อมูลที่ระบุตัวบุคคลได้ รหัสผ่าน หรือเอกสารชั้นความลับในเครื่องมือภายนอกหน่วยงาน
  • อย่าใช้ผลลัพธ์ของ AI เป็นคำสั่ง รายงาน หรือคำตอบแก่ประชาชนโดยไม่ตรวจความถูกต้อง
Infographic 5 ขั้นตอนใช้ AI อย่างรับผิดชอบ
Infographic: ลำดับปฏิบัติสำหรับเจ้าหน้าที่ตั้งแต่จำแนกงานจนถึงการบันทึกและทบทวน

5 ขั้นตอนปฏิบัติ

  1. จำแนกงานที่ใช้ AI — ระบุว่าเป็นการร่างเอกสารภายใน วิเคราะห์ข้อมูล ให้บริการประชาชน หรือตัดสินใจที่มีผลต่อสิทธิ
  2. ประเมินความเสี่ยง — หากกระทบสิทธิ ข้อมูลอ่อนไหว หรือบริการสาธารณะ ต้องขออนุมัติและมีผู้ตรวจสอบที่ไม่ได้เป็นผู้กดคำสั่งคนเดียว
  3. ห้ามป้อนข้อมูลลับ — ไม่ใส่เลขประจำตัวประชาชน เวชระเบียน ข้อมูลนักเรียน รหัสผ่าน หรือเอกสารชั้นความลับในเครื่องมือสาธารณะ
  4. มนุษย์ตรวจผลลัพธ์เสมอ — ตรวจข้อเท็จจริง อคติ น้ำเสียง และแหล่งที่มา ก่อนลงนาม เผยแพร่ หรือบันทึกลงระบบงาน
  5. บันทึกและทบทวน — เก็บว่าใช้เครื่องมือใด เมื่อใด เพื่องานอะไร หากพบข้อผิดพลาดให้ระงับการใช้และรายงานเจ้าของระบบ

ตัวอย่างที่อนุญาตและที่ต้องระวัง

  • อนุญาต: ให้ AI ช่วยปรับภาษาหนังสือราชการจากข้อมูลที่ไม่ระบุตัวบุคคล แล้วเจ้าหน้าที่ตรวจก่อนลงนาม
  • ต้องขออนุมัติ: ใช้ AI สรุปคำร้องของประชาชนที่มีข้อมูลส่วนบุคคลในระบบของหน่วยงานที่มีการควบคุมการเข้าถึง
  • ห้าม: ให้นักเรียนหรือผู้รับบริการคุยกับระบบ AI ภายนอกโดยตรงในเรื่องสิทธิ วินัย หรือข้อมูลสุขภาพโดยไม่มีผู้ดูแล

ผู้รับผิดชอบคือเจ้าหน้าที่ผู้ใช้

แม้ระบบจะสร้างข้อความให้ การลงนาม การเผยแพร่ และการตัดสินใจยังเป็นความรับผิดชอบของเจ้าหน้าที่และหน่วยงาน แนวปฏิบัตินี้ไม่ได้ห้ามใช้ AI แต่ห้ามใช้โดยไม่มีผู้รับผิดชอบและไม่มีร่องรอยการตรวจสอบ

แชร์บทความนี้

บทความที่เกี่ยวข้อง

6 ขั้นตอนเตรียมหน่วยงานให้พร้อมสู่ยุคหลังควอนตัม
ข่าวประชาสัมพันธ์ • 8 ก.ย. 2569

6 ขั้นตอนเตรียมหน่วยงานให้พร้อมสู่ยุคหลังควอนตัม

คู่มือ 6 ขั้นตอนสำหรับหน่วยงานในการนำแนวทาง Post-Quantum Readiness ไปใช้ ตั้งแต่กำหนดผู้รับผิดชอบ สร้างความตระหนัก สำรวจสินทรัพย์เข้ารหัส ประเมินความเสี่ยง ทดลอง Hybrid/PQC ไปจนถึงการติดตามตามเป้าหมาย Quantum-Ready 2030

อ่านต่อ
แนวทางเตรียมความพร้อมยุคควอนตัม: 5 ประเด็นที่หน่วยงานต้องเข้าใจ
ข่าวประชาสัมพันธ์ • 5 ก.ย. 2569

แนวทางเตรียมความพร้อมยุคควอนตัม: 5 ประเด็นที่หน่วยงานต้องเข้าใจ

ศูนย์ธรรมาภิบาลข้อมูลสรุปแนวทางการปฏิบัติการเตรียมความพร้อมสำหรับยุคควอนตัม (Guidelines for Post-Quantum Readiness) ของ สกมช. เป็น 5 ประเด็น ได้แก่ ภัย Harvest Now Decrypt Later ข้อมูลอายุยืนยาว มาตรฐาน PQC ความคล่องตัวในการเปลี่ยนรหัส และผู้รับผิดชอบด้านข้อมูล

อ่านต่อ
6 ขั้นตอนนำซีโร่ทรัสต์ไปใช้จริงในงานราชการ
ข่าวประชาสัมพันธ์ • 4 ก.ย. 2569

6 ขั้นตอนนำซีโร่ทรัสต์ไปใช้จริงในงานราชการ

คู่มือ 6 ขั้นตอนสำหรับหน่วยงานในการนำแนวปฏิบัติซีโร่ทรัสต์ไปใช้ ตั้งแต่สำรวจสินทรัพย์ ยืนยันตัวตน ตรวจอุปกรณ์ ให้สิทธิ์เท่าที่จำเป็น แบ่งส่วนเครือข่าย ไปจนถึงการเฝ้าระวังต่อเนื่อง โดยยึดหลักสมมติว่าอาจถูกเจาะระบบแล้ว

อ่านต่อ