คู่มือ 5 ขั้นตอนสำหรับเจ้าหน้าที่ในการใช้ปัญญาประดิษฐ์อย่างรับผิดชอบ ตั้งแต่จำแนกงาน ประเมินความเสี่ยง ห้ามป้อนข้อมูลลับ ตรวจผลลัพธ์โดยมนุษย์ ไปจนถึงการบันทึกและทบทวนการใช้งาน
เจ้าหน้าที่สามารถใช้ AI ช่วยร่างหนังสือ สรุปเอกสาร หรือตรวจรูปแบบภาษาได้ หากใช้โดยมีขอบเขตและมีผู้ตรวจสอบผลลัพธ์ ความเสี่ยงจะอยู่ในระดับที่บริหารได้ ปัญหาเกิดเมื่อนำคำตอบของระบบไปลงนาม เผยแพร่ หรือตัดสินใจเรื่องสิทธิของประชาชนโดยไม่ได้อ่านทบทวน
แนวปฏิบัตินี้จัดทำเป็น 5 ขั้นตอนสั้น ๆ ให้ใช้ร่วมกับกรอบกำกับดูแล AI และการประเมินความเสี่ยง เพื่อให้การใช้งานในงานประจำวันมีความรับผิดชอบ ตรวจสอบได้ และสอดคล้องกับ PDPA
มนุษย์ต้องเป็นผู้รับผิดชอบผลลัพธ์ที่นำไปใช้ในงานราชการ แม้เครื่องมือจะช่วยร่างหรือวิเคราะห์ให้
หลักที่ใช้ทุกครั้งก่อนกดส่งคำสั่ง
- ถามตัวเองว่างานนี้มีผลต่อสิทธิ ข้อมูลส่วนบุคคล หรือการให้บริการประชาชนหรือไม่
- อย่าใส่ข้อมูลที่ระบุตัวบุคคลได้ รหัสผ่าน หรือเอกสารชั้นความลับในเครื่องมือภายนอกหน่วยงาน
- อย่าใช้ผลลัพธ์ของ AI เป็นคำสั่ง รายงาน หรือคำตอบแก่ประชาชนโดยไม่ตรวจความถูกต้อง
Infographic: ลำดับปฏิบัติสำหรับเจ้าหน้าที่ตั้งแต่จำแนกงานจนถึงการบันทึกและทบทวน
5 ขั้นตอนปฏิบัติ
- จำแนกงานที่ใช้ AI — ระบุว่าเป็นการร่างเอกสารภายใน วิเคราะห์ข้อมูล ให้บริการประชาชน หรือตัดสินใจที่มีผลต่อสิทธิ
- ประเมินความเสี่ยง — หากกระทบสิทธิ ข้อมูลอ่อนไหว หรือบริการสาธารณะ ต้องขออนุมัติและมีผู้ตรวจสอบที่ไม่ได้เป็นผู้กดคำสั่งคนเดียว
- ห้ามป้อนข้อมูลลับ — ไม่ใส่เลขประจำตัวประชาชน เวชระเบียน ข้อมูลนักเรียน รหัสผ่าน หรือเอกสารชั้นความลับในเครื่องมือสาธารณะ
- มนุษย์ตรวจผลลัพธ์เสมอ — ตรวจข้อเท็จจริง อคติ น้ำเสียง และแหล่งที่มา ก่อนลงนาม เผยแพร่ หรือบันทึกลงระบบงาน
- บันทึกและทบทวน — เก็บว่าใช้เครื่องมือใด เมื่อใด เพื่องานอะไร หากพบข้อผิดพลาดให้ระงับการใช้และรายงานเจ้าของระบบ
ตัวอย่างที่อนุญาตและที่ต้องระวัง
- อนุญาต: ให้ AI ช่วยปรับภาษาหนังสือราชการจากข้อมูลที่ไม่ระบุตัวบุคคล แล้วเจ้าหน้าที่ตรวจก่อนลงนาม
- ต้องขออนุมัติ: ใช้ AI สรุปคำร้องของประชาชนที่มีข้อมูลส่วนบุคคลในระบบของหน่วยงานที่มีการควบคุมการเข้าถึง
- ห้าม: ให้นักเรียนหรือผู้รับบริการคุยกับระบบ AI ภายนอกโดยตรงในเรื่องสิทธิ วินัย หรือข้อมูลสุขภาพโดยไม่มีผู้ดูแล
ผู้รับผิดชอบคือเจ้าหน้าที่ผู้ใช้
แม้ระบบจะสร้างข้อความให้ การลงนาม การเผยแพร่ และการตัดสินใจยังเป็นความรับผิดชอบของเจ้าหน้าที่และหน่วยงาน แนวปฏิบัตินี้ไม่ได้ห้ามใช้ AI แต่ห้ามใช้โดยไม่มีผู้รับผิดชอบและไม่มีร่องรอยการตรวจสอบ